Dört farklı doğruluk sorusu
Bir kitabın kişiye anlamlı gelmesi, bir müdahalenin araştırmada yararlı bulunması, müdahalenin nasıl işlediğine dair teorinin doğru olması ve aynı yöntemin her kişi için uygun olması birbirinden farklı sorulardır. Bunlar ilişkili olabilir; fakat biri doğrulandığında diğerleri kendiliğinden doğrulanmış olmaz. Bir psikoloji kaynağını değerlendirirken bu ayrımı kaybetmek, sınırlı bir bulguyu evrensel vaade dönüştürmenin en kısa yoludur.
İyi Hissetmek bu ayrımı öğretmek için elverişli bir kaynak. Kitap hem pratik çalışmalar sunar hem eski klinik araştırmaları anlatır hem de düşüncelerin duygudurumdaki rolüne ilişkin güçlü açıklamalar yapar. Dolayısıyla tek bir “bilimsel mi?” sorusu yetmez. Hangi cümleden, hangi çalışma biçiminden ve hangi sonuçtan söz edildiği önce belirlenmelidir.
Kitabın bibliyoterapi anlatısı
Giriş bölümünde okuma terapisi araştırmaları ve takip sonuçları aktarılır. Yazar bunlardan hareketle kitabın yararını güçlü biçimde savunur. Aynı anlatıda haftalık kısa telefon temasları, çalışma materyalleri ve bir bekleme grubu da tarif edilir. Bunları yalnızca “kitabı alan insanların değişimi” diye özetlemek müdahalenin çevresindeki ayrıntıları siler.
Daha sonra yazar, herkesin yalnız kitap okuyarak iyileşmediğini de belirtir. Bu sınır notunu tanıtım cümlesinden ayırıp kaybetmemek gerekir. Kaynağın hem güven verici sonucunu hem sınırlılık cümlesini sakladığımızda, ne bütün kitabı reddetmiş ne de her sayfasını doğrulanmış kabul etmiş oluruz.
Kontrol grubu hangi soruyu yanıtlıyor?
Jamison ve Scogin’in 1995 çalışmasının PubMed özeti, toplumdan katılan 80 depresif yetişkinde az temaslı bilişsel bibliyoterapiyi bekleme listesiyle karşılaştırdığını bildiriyor. Özette üç aylık izlem de var. Tam metni bu turda incelemediğimiz için kitaptaki belirli yüzdelerin paydasını bağımsız olarak doğrulanmış saymıyoruz. [E02]
Buradan çıkarılabilecek mantıksal ders şudur: Bekleme listesiyle karşılaştırma, aynı deneyin içinde ilaçla veya başka bir etkin tedaviyle karşılaştırma değildir. Farklı araştırmaların puan düşüşlerini yan yana koymak da katılımcılar, süreler ve uygulamalar arasındaki farkları ortadan kaldırmaz. Dolayısıyla bu çalışmayı sitemizde “ilaç kadar etkili eğitim paketi” sloganına çevirmek için bir dayanağımız yoktur.
Beyin araştırmasında örneklem değişmemeli
Kitabın kaynakçasında yer alan Baxter ve arkadaşlarının 1992 makalesi OKB hastalarında PET ile glikoz metabolizmasını inceler. Bu, depresyon için kitap okuyan kişilerle yapılmış bir çalışma değildir. İncelenen sonuç da tek başına yapısal beyin değişimi diye adlandırılamaz. [E03]
Bir biyolojik ölçümün etkileyici görünmesi, kapsamını genişletme hakkı vermez. Bir başka hastalıktaki bulgu, aynı açıklamanın bütün ruhsal sorunlarda geçerli olduğunu göstermeyebilir. Bu nedenle kaynak kaydında yalnız yazar ve yıl değil, örneklem, müdahale ve ölçülen sonuç da tutulmalıdır. Aksi halde doğru bir atıf bile yanlış bir cümlenin sonunda durabilir.
Geniş araştırma sentezi de ürün belgesi değildir
Cuijpers ve arkadaşlarının 2023 sentezi, 409 araştırmayı kapsar ve BDT’nin farklı karşılaştırmalarını ayrı inceler. Yazarlar diğer psikoterapilere üstünlüğün net olmadığını belirtir. Bu bulgu, “BDT yararlıdır” ile “her BDT kitabı veya dersimiz kanıtlanmıştır” cümlelerini ayırmamızı gerektirir. [E06]
Bu ayrım bizim ürünümüz için de geçerlidir. Kaynaklı kavramlar ve dikkatli sorular hazırlamış olmak, hazırladığımız eğitimin depresyonu tedavi ettiğini göstermez. Yazılım testinin geçmesi, öğretim içeriğinin açıldığını veya seçenek geri bildiriminin çalıştığını gösterir. Klinik etkililik araştırması yerine kullanılamaz. İnsanların dersi tamamlaması da mesleki yeterliği tek başına göstermez.
Bir sonraki okumada uygulanabilecek ölçüt
Bu metnin sonunda amaç araştırma adlarını ezberlemek değil, bir iddiayı yeniden boyutlandırabilmektir. Okur, kimlerin incelendiğini, neyle karşılaştırma yapıldığını, neyin ölçüldüğünü ve hangi kısmın hâlâ bilinmediğini söyleyebiliyorsa daha iyi bir kaynak okuması yapmıştır. “Bu kitap işe yarıyor” cümlesi böylece daha açık sorulara ayrılır.
Belirsizliğin kayda geçirilmesi güveni azaltmak zorunda değildir. Aksine, bir kaynağın neyi gösterdiğini tam olarak söylemek, o kaynağın gerçek değerini korur. Psikofiloloji’de taşımak istediğimiz düşünce budur: Bir bulguyu büyütmeden kullanmak, onu küçümsemek değildir. Sınırlarıyla birlikte aktarılmış bir araştırma, parlak ama kapsamı belirsiz bir başarı vaadinden daha sağlam bir öğrenme temeli sunar.
English abstract
A source-literacy essay distinguishing a helpful book, a tested intervention, a theoretical explanation and an individual outcome. It checks the comparator in a bibliotherapy trial and the clinical population in a frequently cited PET study.
Kaynak izi ve inceleme sınırları
- B04 · David D. Burns, İyi Hissetmek, Psikonet, 24. basım, 2016. Basılı s. 19–28 · PDF 21–30.
- B04 · David D. Burns, İyi Hissetmek, Psikonet, 24. basım, 2016. Basılı s. 31–39 · PDF 33–41.
- E02 · The outcome of cognitive bibliotherapy with depressed adults · Jamison C.; Scogin F.
- E03 · Caudate glucose metabolic rate changes with both drug and behavior therapy for obsessive-compulsive disorder · Baxter LR Jr ve arkadaşları
- E06 · Cognitive behavior therapy vs. control conditions, other psychotherapies, pharmacotherapies and combined treatment for depression · Cuijpers P. ve arkadaşları
İlgili Kavram Pasaportları
Özgün alıştırmaya geç: Bir araştırma neyi gösterir, neyi göstermez?