Kaynağın üç adımı
Burns, eleştiri karşısında kullanılabilecek yaklaşımını empati, eleştireni silahsızlandırma, ardından geribildirim ve müzakere adımlarıyla anlatır. Empati aşamasında belirsiz bir suçlamanın tam olarak neye işaret ettiğini açıklığa kavuşturan sorular önerir. Silahsızlandırmada, söylenende gerçekten kabul edilebilecek bir pay veya anlaşılabilir bir bakış arar. Son aşamada kişinin kendi durumunu konuşması için alan açılır.
Bu sıra kitapta oldukça geniş durumlara uygulanır. Savaş ve kazanma benzetmeleri de sık kullanılır. Kaynağı koruyarak okumak, yalnızca bizim hoşumuza giden “iyi dinleme” kısmını alıp geri kalanını yok saymak değildir. Ama onu eğitim taslağımıza geçirmek, her ilişkide ve her güvenlik koşulunda aynı yanıtı buyurmak zorunda olduğumuz anlamına da gelmez.
Anlamak ile hak vermek ayrı işler
Kurgu bir gönüllü ekibinde, iki kişi bir etkinlik afişinin son sürümünde anlaşamıyor. Biri “Sen hiçbir zaman kimseyi dinlemiyorsun” diyor. Diğer kişi, “Hangi önerinin dışarıda kaldığını gösterebilir misin?” diye sorabilir. Bu soru, genel hükmü kabul etmek değildir; belirli bilgi istemektir. Karşısındaki kişi tarih düzeltmesini işaret ederse konuşulabilir bir madde ortaya çıkar.
“Bu düzeltmeyi son sürüme almamışım” diyebilmekle “Demek ki ben kimseyi dinlemeyen biriyim” demek aynı değildir. İlk ifade bir olayın sorumluluğunu alır. İkincisi, kişinin bütün etkileşim geçmişini tek cümleyle tanımlar. Öğrenme açısından çalışmak istediğimiz ayrım, gerçek hata payını kabul ederken toplam kimlik hükmünü büyütmemektir.
Sınır koymak öğretimden kaçmak değildir
Aynı kurguya tehdit veya sistematik aşağılama eklenirse alıştırmanın koşulu değişir. Bu durumda kişinin konuşmayı sürdürmesi, karşıdakini yatıştırması veya onda mutlaka haklı bir yan bulması bir ödev haline getirilemez. Eğitim tasarımımızda güvenli görüş ayrılığı ile zorlayıcı veya tehlikeli etkileşim aynı senaryoya konulmaz. Bu açık sınır, bizim editoryal tercihimizdir.
Sınır koyan bir cümle, örneğin “Tarih düzeltmesini konuşabilirim; hakaret devam ederse bu görüşmeyi burada durduracağım” şeklinde olabilir. Bunun her durumda uygun olacağı veya karşıdakini sakinleştireceği iddia edilmez. Cümle bir dil örneğidir, güvenlik planı değildir. Gerçek bir tehlike durumunu tek bir iletişim tekniğinin çözebileceğini varsaymak için dayanağımız yoktur.
Gerçeğe bağlı kalma koşulu
Kitaptaki silahsızlandırma örneklerinin kuralları arasında doğruyu söylemek de vardır. Bu ayrıntı, yöntemi yalancı bir teslimiyet tekniği gibi yorumlamamayı gerektirir. Burns, gerçekten kabul edilebilen bir noktayı bulmaya çalışır. Bununla birlikte eleştirinin her biçiminde uzlaşma yolu arama önerisinin kapsamı ayrıca tartışılmalıdır.
Bizim dersimizde “Katılabileceğim bir gerçek var mı?” ile “Karşımdakini susturmak için ne söylemeliyim?” farklı sorulardır. İlkinde doğruluk ölçütü korunur. İkincisi kolayca yalnız sonuç odaklı bir manevraya dönüşebilir. Birinin üzülmüş olduğunu anlamak, o kişinin olay hakkındaki bütün açıklamalarını doğrulamak değildir. Bir hatayı kabul etmek de üzerimize yöneltilen bütün suçlamaları benimsemeyi gerektirmez.
Rol oyununun sınırları
Bir sınıf alıştırmasının güvenli olması için, örnek konuşmanın kurgu olduğu, katılımın zorunlu olmadığı ve hakaret düzeyini artırma yarışına dönüştürülmeyeceği açıkça belirtilmelidir. Öğrenenlerden kendi travmatik yaşantılarını anlatmalarını istemek yerine, düşük riskli ve herkesin durdurabileceği bir görev anlaşmazlığı kullanılabilir. Bunlar kitabın hazır diyalogları değil, bizim oluşturduğumuz öğretim koşullarıdır.
Geri bildirim, kimin tartışmayı kazandığına göre verilmez. Belirsiz ifade netleştirildi mi? Doğrulanabilir hata kabul edildi mi? Bilinmeyen niyetler kesinmiş gibi anlatıldı mı? Sınırlar korunabildi mi? Bir yanıt kısa olabilir ve yine de bu ölçütleri karşılayabilir. Uzun, sakin görünen bir yanıt ise karşıdakinin bakışını hiç duymuyor olabilir.
Geriye kalan beceri
Bu okumadan taşımak istediğimiz beceri, eleştiri karşısında yenilmez olmak değildir. Daha somut bir değerlendirme yapabilmek, anlamayla katılmayı ayırmak ve bir konuşmanın koşullarını fark etmektir. Bazen bilgi alınır; bazen görüş ayrılığı sürer; bazen görüşme sonlandırılır. Bunların hiçbiri tek başına kişinin değeri hakkında sonuç vermez.
İyi iletişimi herkesin memnun kaldığı bir final olarak tanımlarsak, yine onaya bağlı bir başarı koşulu kurmuş oluruz. Bu nedenle öğretim hedefimiz, dışarıdaki herkesin tepkisini kontrol etmek değil, hangi cümlenin ne yaptığını ve hangi iddiayı taşıdığını görebilmektir.
English abstract
A critical reading of Burns’s verbal judo. It preserves the source’s empathy–disarming–negotiation sequence while explicitly limiting the teaching activity to safe disagreement and distinguishing understanding from agreement.
Kaynak izi ve inceleme sınırları
- B04 · David D. Burns, İyi Hissetmek, Psikonet, 24. basım, 2016. Basılı s. 145–155 · PDF 147–157.
- B04 · David D. Burns, İyi Hissetmek, Psikonet, 24. basım, 2016. Basılı s. 287–289 · PDF 289–291.
İlgili Kavram Pasaportları
Özgün alıştırmaya geç: Geri bildirimi anlamak ve sınır koymak