Koşul nerede kuruluyor?
İyi Hissetmek’in ikinci yarısında odak, tek bir otomatik düşünceden kişinin kendisi hakkında kullandığı daha geniş kurallara kayar. Burns bunları sessiz varsayımlar olarak adlandırır. Kitaptaki örnekler, değerli sayılmayı onaya, romantik sevgiye, başarıya veya kusursuzluğa bağlayan koşullardır. İş ve mükemmeliyetçilik bölümleri bu bağlantıları özellikle görünür kılar.
Buradaki öneriyi “hedef koyma, çalışmayı önemseme” diye okumak kitabın ayrımını kaçırır. Sorun bir işi iyi yapmak istemekten çok, o işin sonucunu kişinin bütün değerinin ölçüsü haline getirmektir. Kaynakta bazen mutlak ve genelleyici ifadeler bulunduğu için, bu ayrımı bizim eğitimimizde ayrı ve dikkatli bir dille yeniden kuruyoruz.
Bir ürünün kalitesi ile kişinin değeri
Kurgu bir ses teknisyeni, bir kayıt dosyasındaki gürültüyü fark ediyor. Dosyanın teknik açıdan düzeltilmesi gerekebilir. Bu, işin ölçütleri hakkında bir değerlendirmedir. Teknisyenin “Bu işte geliştirmem gereken bir bölüm var” demesiyle “Yetersiz bir insan olduğum ortaya çıktı” demesi aynı şey değildir. İkinci cümle, belirli bir çıktının sınırlarını aşar.
Özdeğeri performanstan ayırmak, ilk cümleyi yasaklamak değildir. Hatanın maliyeti, sorumluluğu ve düzeltilmesi hâlâ konuşulabilir. Hatta kişilik hükmünü bir yana bıraktığımızda, hangi bölümün yanlış olduğunu daha açık tartışabiliriz. “İyi insan olduğum için dosya da iyi olmalı” demek de ters yönde aynı karışıklık olur. Ne saygı hakkı teknik yeterlik kanıtıdır ne de teknik hata insanın tamamını tanımlar.
Aşağı ok bir hakikat dedektörü değil
Burns’ün aşağı ok tekniği, bir düşüncenin doğru olması halinde bunun kişi için ne anlama geldiğini araştırır. Bu teknik eğitim bağlamında, varsayım zincirini görünür kılmak için incelenebilir. Fakat son ulaşılan cümlenin kişinin hayatındaki tek veya gerçek neden olduğu sonucuna varmak için yeterli değildir.
Kurgudaki teknisyen “Biri hatamı görürse bir daha görev vermeyecek” diyebilir. Sonraki soru, bunun bir tahmin mi, geçmişte söylenmiş bir kural mı, yoksa belirli bir iş ortamının gerçek şartı mı olduğudur. Zincirin sonunda ağır bir cümle bulmak, o cümleyi açıklamanın son noktası yapmaz. Öğrenenin görevi kendini daha derine zorlamak değil, konuşulan varsayımı ve eldeki bilgiyi birbirinden ayırmaktır.
Kusursuzluk ile gerekli standart
“Kusursuz olmayabilir” cümlesi her işte aynı anlama gelmez. Bir güvenlik kontrolünün eksik yapılmasıyla, gönüllü bir duyurunun yazı tipinin ikinci kez değiştirilmemesi aynı durum değildir. Eğitim için seçilecek örnek, sağlık, güvenlik veya maddi kayıp yaratmayan bir bağlamda olmalıdır. Bu, kitaptaki meydan okuma dilini sınırlandıran bizim tasarım kararımızdır.
Düşük önem taşıyan bir duyuru örneğinde kişi metnin yeterince anlaşılır olup olmadığını baştan belirleyebilir. Sonradan gelen “Bir kez daha değiştirmeliyim” dürtüsü, ilk ölçütlerle karşılaştırılır. Ama sonuç önceden başarı diye ilan edilmez. Belki gerçekten eksik bilgi vardır. Belki değişiklik sadece bir tercih farkıdır. Deney, bütün denetimleri bırakmayı değil, bir standardın ne işe yaradığını sorgulamayı öğretir.
Onay istemek ile ona bütünüyle bağlanmak
Kitabın onay bölümünde onay almanın hoş, reddedilmenin tatsız olabileceği de kabul edilir. Bu ayrıntı önemlidir: Yazarın hedefi her tür sosyal geri bildirimi önemsiz saymak olarak özetlenmemelidir. Buna rağmen bazı pasajlarda yalnızca kendi düşüncelerimizin etkili olacağı yönünde daha mutlak bir dil vardır. Bu farklı cümleleri tek bir kusursuz teori gibi birleştirmiyoruz.
Bizim metnimizde geri bildirim hem bilgi kaynağı hem ilişki deneyimi olabilir. Ancak tek bir yorumdan bütün insan değerini hesaplayan bir formül üretmeyiz. Başkasının değerlendirmesini önemsemekle, onu kişinin var olma hakkının ölçütü yapmak arasında öğretim açısından çalışılabilir bir fark vardır.
Dersin başarı ölçütü
Bu konu için hazırladığımız sorular, kişinin ne kadar mükemmeliyetçi olduğunu hesaplamaz. Bir görev standardını kişilik hükmünden ayırabilmesini, bir varsayımı kesin bilgi gibi sunmamasını ve düşük riskli bir denemenin sınırlarını tarif etmesini ister. Bunlar öğrenme hedefidir; tanı veya terapi sonucu değildir.
Çalışmanın sonunda hedefler yerinde durur, fakat insanın tamamı her hedefle yeniden yargılanmaz. İşi geliştirmek mümkündür; ilişkileri ve sorumlulukları konuşmak da mümkündür. Bu görüş, tek bir başarıya veya hataya kişinin bütün değerini taşıma yükü vermeden daha ayrıntılı değerlendirme yapabilmenin editoryal bir önerisidir.
English abstract
An original essay on conditional worth and perfectionism. It separates standards for a task from judgments of human worth and illustrates a low-stakes, fictional experiment without offering a clinical assessment.
Kaynak izi ve inceleme sınırları
- B04 · David D. Burns, İyi Hissetmek, Psikonet, 24. basım, 2016. Basılı s. 266–269 · PDF 268–271.
- B04 · David D. Burns, İyi Hissetmek, Psikonet, 24. basım, 2016. Basılı s. 287–289 · PDF 289–291.
- B04 · David D. Burns, İyi Hissetmek, Psikonet, 24. basım, 2016. Basılı s. 321–324 · PDF 323–326.
- B04 · David D. Burns, İyi Hissetmek, Psikonet, 24. basım, 2016. Basılı s. 343–345 · PDF 345–347.