Yaşantı ile çıkarımı ayırmak

Öğrenme hedefleri

Bir kurgu cümlesini gözlem, duygu veya yorum olarak ayırt etmek.
Alternatif yorumu kesin olumlu sonuçla karıştırmamak.

Burns, otomatik düşünceleri hızla gelen değerlendirmeler olarak ele alır. Duygusal akıl yürütmede ise hissedilen şey, yorumun doğruluk kanıtı sayılır. Bu derste kullandığımız editoryal ayrım şudur: bir duygunun yaşanması gerçektir; o duyguyla birlikte gelen açıklama ayrıca araştırılabilir. Amaç üzülmemeyi başarmak değil, hangi cümlenin ne tür bir bilgi sunduğunu anlamaktır. Alternatif açıklama üretmek, önceki yorumu zorunlu olarak yanlış veya yeni yorumu kesin doğru yapmaz.

Kurgu uygulama

Kurgu: Bir mahalle okuma grubunda Deniz, hazırladığı listeyi paylaştıktan sonra iki kişinin sohbetten erken ayrıldığını görüyor. “İki kişi erken ayrıldı” diyor. Ardından “Üzgünüm” ve “Listemi yetersiz buldular; artık beni istemiyorlar” cümlelerini ekliyor. Başka bilgi henüz yok. Bu durumda ayrılmanın nedeni, kişinin duygusu ile aynı bilgi değildir.

Örnek çözümleme

Gözlem: iki kişinin ayrılması. Yaşantı: üzüntü. Yorum: ayrılmanın listeyi beğenmemekten kaynaklandığı ve dışlanma anlamına geldiği. Son yorum araştırılabilir. “Beni kesinlikle çok seviyorlar” demek de eldeki veriyi aşar.

Bilgi kontrolü

Yanıtlar gönderilmez ve saklanmaz. Bu sorular sağlık veya kişilik testi değildir.

1. Deniz örneğinde hangi cümle doğrudan gözlemi bildirir?İki kişi sohbetten erken ayrıldı.Listemi kesinlikle beğenmediler.Artık grupta istenmiyorum.

Seçeneklerin gerekçeleri

İki kişi sohbetten erken ayrıldı.
Doğru. Bu cümle ayrılmanın nedenini varsaymadan gözlenen olayı bildirir.

Listemi kesinlikle beğenmediler.
Bu, başka kişilerin değerlendirmesine ilişkin bir yorumdur; ayrılma nedeni henüz bilinmiyor.

Artık grupta istenmiyorum.
Bu, tek olaydan daha geniş bir ilişki sonucu çıkarır. Olay kaydıyla aynı şey değildir.

2. “Üzgünüm, demek ki beni istemiyorlar” ifadesinde hangi geçiş incelenmelidir?Üzüntünün var olmadığı varsayımı.Duygunun başkalarının niyetine kanıt sayılması.Gruptan ayrılan herkesin mutlaka meşgul olması.

Seçeneklerin gerekçeleri

Üzüntünün var olmadığı varsayımı.
Alıştırma üzüntünün yaşanmasını reddetmez; duyguyla birlikte kurulan açıklamayı ayırır.

Duygunun başkalarının niyetine kanıt sayılması.
Doğru. Duygunun varlığı, başkalarının niyetini tek başına doğrulamaz.

Gruptan ayrılan herkesin mutlaka meşgul olması.
Bu da doğrulanmamış bir açıklamadır. Olumlu bir ihtimalin kesinleştirilmesi amaç değildir.

3. Eldeki veriye en uygun alternatif cümle hangisidir?Kesinlikle hiçbir sorun yok.Üzgün hissetmemem gerekir.Neden ayrıldıklarını bilmiyorum; yorumumu kesinleştirmeden açıklık arayabilirim.

Seçeneklerin gerekçeleri

Kesinlikle hiçbir sorun yok.
Elde böyle bir kesinlik yok. Alternatif düşünce rahatlatıcı olmak zorunda değil, veriye uygun olmalıdır.

Üzgün hissetmemem gerekir.
Bu, duyguyu yasaklayan yeni bir kural koyar; ayrılmanın nedenini açıklamaz.

Neden ayrıldıklarını bilmiyorum; yorumumu kesinleştirmeden açıklık arayabilirim.
Doğru. Belirsizliği korur ve araştırılabilir bir sonraki adım bırakır.

İlgili kavramlar

İlgili Türkçe yazı

Kaynak izi ve inceleme sınırları

B04 · David D. Burns, İyi Hissetmek, Psikonet, 24. basım, 2016. Basılı s. 52–64 · PDF 54–66.
B04 · David D. Burns, İyi Hissetmek, Psikonet, 24. basım, 2016. Basılı s. 85–86 · PDF 87–88.