PsikofilolojiSeçilmiş kitap pasajlarının özgün eğitim okumasıdır. Kitabın tümü için veya kişiye özel tanı ve tedavi için bir değerlendirme değildir. Dış kaynak notları ayrıca işaretlenmiştir.
İki ayrı insan tedavi edilmiyor
Sedat Özkan ve Mine Özkan’ın konsültasyon-liyezon bölümünde, psikiyatri ile diğer tıp alanları arasındaki işbirliği merkezdedir. Fiziksel hastalığa eşlik eden ruhsal güçlükler, hastalığın kişiye anlamı, bakım ortamı ve tedavi sürecinde ortaya çıkan sorunlar birlikte ele alınır. Bu yaklaşım, bedensel yakınması olan kişiye “Aslında hiçbir şeyin yok” demenin kuramsal yolu değildir.
Kitabın ilk bölümündeki biyopsikososyal yaklaşım da kişinin biyolojik, ruhsal ve toplumsal yanlarının birlikte düşünülmesini ister. Bir boyutu dikkate almak, diğerini geçersiz kılmaz. Bu nedenle hazırlanan kavram ağı, bedensel hastalık ile psikolojik tepkiyi birbirini dışlayan iki seçenek olarak düzenlemez.
Birliktelik her zaman aynı neden değildir
Kaynak, fiziksel ve ruhsal güçlüklerin ilişkisini birden fazla biçimde ele alır: rastlantısal birliktelik, ortak etken, fiziksel hastalığın psikiyatrik sonuçları veya yaşanan durumun psikolojik etkileri. Bu çeşitlilik, iki durumun aynı kişide bulunmasından tek bir nedensel öykü çıkarmamayı gerektirir.
Editoryal açıdan önemli ayrım, birinin kaygısını tanımakla bedensel belirtisinin nedenini belirlemenin aynı işlem olmamasıdır. Bir açıklama modeli bütün tetkiklerin veya bütün kişisel öykünün yerine geçemez. İlişkiyi tarif eden bir okuma bağlantısı da “bunun nedeni şudur” anlamında otomatik nedensel ok hâline getirilmemelidir.
Hastalık kadar hastalıkla yaşamak
Kitap kanser, kronik hastalıklar, cerrahi süreçler ve yoğun bakım gibi alanları bu işbirliğinin örnekleri arasında sayar. Psikoonkoloji de kanser ve ruhsal sorunların kesişimi içinde geçer. Buradan bir kişinin hastalığını yalnızca psikolojik nedenlerle açıklamak değil, hastalık ve tedavi deneyiminin ruhsal yönlerinin de bakımın parçası olabileceği anlaşılır.
Bu yaklaşımda kişinin verdiği anlam önemlidir; fakat anlam, biyolojik nedenin eşanlamlısı değildir. “Bu hastalık beni yaşamımdan kopardı” anlatısı, yaşanan etkinin anlaşılmasına katkı sağlar. Hastalığın neden oluştuğunu kanıtlamaz. Bu editoryal örnek, yaşantı ile neden sorusunu ayrı tutmak için kurulmuştur.
Sessizlik her zaman düzelme işareti değildir
Deliryum bölümü, kısa sürede gelişen ve gün içinde değişebilen dikkat-bilinç bozukluğunu anlatır. Hipoaktif görünümde kişinin az konuşması, uyuklaması ve çevreyle ilişkisinin azalması nedeniyle durumun gözden kaçabileceği belirtilir. Hiperaktif ve karma görünümler ayrıca ayrılır. Dolayısıyla klinik tablolar yalnızca gürültülü veya huzursuz davranışlardan anlaşılmaz.
Ayrı güncel rehber notu: NICE CG103 hipoaktif deliryumu sessizleşme, geri çekilme ve uykululukla tarif eder; şüpheli değişikliklerin uygun yetkinliğe sahip kişi tarafından değerlendirilmesini ve nihai tanının uzmanlık gerektirdiğini belirtir. Burada ölçek maddeleri veya tedavi talimatları çoğaltılmıyor.
Bütüncül yaklaşımı yanlış kullanmamak
Eski bir ders kitabındaki hastalık oranlarını bugünün hastasına uygulamak ya da her belirtinin arkasında tek bir psikolojik neden aramak bu seçkinin amacı değildir. Deliryum örneği de bir okuma uyarısıdır: yeni ve hızlı değişen bilinç veya dikkat sorunları sıradan bir ruh hâli etiketiyle geçiştirilmemelidir.
Konsültasyon-liyezon kavramının katkısı, tıbbi ve ruhsal değerlendirmeyi birbirinden uzaklaştırmadan farklı soruları koruyabilmektir. Aynı kişinin bedeni, yaşantısı ve yaşam koşulları söz konusudur; fakat bu alanlar arasındaki her bağlantının niteliği ayrıca gösterilmelidir.
Kaynaklar ve okuma sınırı
B3. Psikiyatri. Editörler: Işın B. Kulaksızoğlu, Raşit Tükel, Alp Üçok, İlhan Yargıç, Olcay Yazıcı. İstanbul Üniversitesi, İstanbul Tıp Fakültesi, Temmuz 2009. Üniversite yayın no. 4888; fakülte yayın no. 2009/1.
D6. Delirium: prevention, diagnosis and management, CG103, Recommendations · NICE
Kitap açıklamaları, editoryal örnekler ve dış kaynak notları ayrı tutulmuştur. Özgün kitap taraması ve korumalı test maddeleri yayımlanmaz.