PsikofilolojiSeçilmiş kitap pasajlarının özgün eğitim okumasıdır. Kitabın tümü için veya kişiye özel tanı ve tedavi için bir değerlendirme değildir. Dış kaynak notları ayrıca işaretlenmiştir.
Soruyu sormak ile yanıtı duymak
Bir görüşmenin bütün sorularının sorulmuş olması, kişinin kaygısının anlaşılmış olduğu anlamına gelmez. Kitabın Güler Bahadır tarafından yazılan ilk bölümü, hekimle hastayı ortak bir amaç etrafında çalışan iki taraf olarak ele alır. Hastalığın adı kadar, kişinin o hastalığa verdiği anlamı ve yaşamında ortaya çıkan değişiklikleri de görüşmenin konusu yapar. Böylece görüşme, bir kontrol listesini doldurmanın ötesine geçer.
Bu ayrımı okumak için küçük bir editoryal örnek yeterlidir: “İlacınızla ilgili sorunuz var mı?” sorusu ile “Bu tedaviyle ilgili sizi en çok düşündüren şey nedir?” sorusu aynı alanı açmaz. İkinci ifade, kişinin önceliğini kendi sözleriyle kurmasına daha fazla yer verir. Bu örnek gerçek bir hasta görüşmesi değildir; açık uçlu sorunun anlatıya nasıl alan açabileceğini göstermek için kurulmuştur.
Empati, aynı fikirde olmak değildir
Kitap empatinin, karşıdaki kişiye benzemek veya onunla özdeşleşmek olmadığını özellikle ayırır. Öne çıkan, onun bakış açısından anlamaya çalışmak ve bu anlayışı kendisine ifade etmektir. Etkin dinleme ise bu çabanın gözlenebilir çalışma biçimlerini içerir: belirsiz bir noktayı açıklığa kavuşturmak, özetlemek ve doğru anlaşılıp anlaşılmadığını sormak.
Özetleme bu nedenle konuşmayı kısaltan bir son söz olarak kullanılmamalıdır. Editoryal bakışla, özetin arkasından kişiye düzeltme olanağı bırakmak önemlidir. “Sizin için en zor olanın belirsizlik olduğunu anladım” cümlesi bir sonuca dönüşmek yerine, kişinin bunu doğrulayabileceği veya değiştirebileceği bir başlangıç olarak düşünülebilir.
İlişki modelleri neyi görünür kılar?
Paternalistik, bilgilendirici, yorumlayıcı ve uzlaşmacı modeller, bilgiyi kimin sunduğunu, değerlerin nasıl ele alındığını ve kararın nasıl oluştuğunu farklı biçimlerde düzenler. Kitap ayrıca karşılıklı katılım modelini anlatır. Bunları iyi ve kötü insan tipleri diye değil, görüşmenin yetki ve katılım düzenini inceleyen kavramlar olarak okumak daha açıklayıcıdır.
Ayrı güncel rehber notu: NICE NG197, kişinin önceliklerini ortaya koymayı, seçeneklerin yarar ve risklerini görüşmeyi, bilgiyi anlaşılır parçalar hâlinde sunmayı ve anlaşıldığını kontrol etmeyi önerir. Ortak planın ne zaman gözden geçirileceği de konuşulur. Bu, kitabın modellerine eklenen ayrı bir uygulama kaynağıdır; modellerle bire bir eşanlamlılık iddiası değildir.
Beden dili için bir yüzde formülü yeterli mi?
Kitabın sözlü ve sözsüz iletişim anlatısında yüzde 7, 38 ve 55 dağılımı geniş bir iletişim kuralı gibi kullanılır. Bu kısmı sözlüğe evrensel bir oran olarak taşımıyoruz. Sözcükler, ses tonu ve yüz ifadesinin bir görüşmede birlikte bulunması, her konuşmada aynı ağırlığa sahip olduklarını göstermez.
Ayrı kaynak kontrolü: Mehrabian kendi açıklamasında bu oranların duygu ve tutumların, özellikle tutarsız mesajların iletildiği deneylerle ilgili olduğunu belirtir. Duygu veya tutum iletilmeyen konuşmalara formülün uygulanamayacağını açıkça söyler. Bir tıbbi açıklamanın sözcüklerinin yalnızca yüzde 7 önemli olduğu sonucu buradan çıkarılamaz.
Bu yazıdan çıkarılacak okuma ilkesi bir oran ezberlemek değil, görüşmede anlamı kontrol etmektir. Kişinin söyledikleri, gözlenen davranışları ve görüşmecinin bunlara verdiği yorum ayrı ayrı kaydedildiğinde, varsayımın bilgi yerine geçmesi daha kolay fark edilir.
Kaynaklar ve okuma sınırı
B3. Psikiyatri. Editörler: Işın B. Kulaksızoğlu, Raşit Tükel, Alp Üçok, İlhan Yargıç, Olcay Yazıcı. İstanbul Üniversitesi, İstanbul Tıp Fakültesi, Temmuz 2009. Üniversite yayın no. 4888; fakülte yayın no. 2009/1.
D2. Silent Messages: findings on inconsistent communication of feelings and attitudes · Albert Mehrabian
D3. Shared decision making, NG197, Recommendations · NICE
Kitap açıklamaları, editoryal örnekler ve dış kaynak notları ayrı tutulmuştur. Özgün kitap taraması ve korumalı test maddeleri yayımlanmaz.