PsikofilolojiSeçilmiş kitap pasajlarının özgün eğitim okumasıdır. Kitabın tümü için veya kişiye özel tanı ve tedavi için bir değerlendirme değildir. Dış kaynak notları ayrıca işaretlenmiştir.
Bir modelin ne söylediğini ayırmak
Psikoterapi bölümünde bilişsel yaklaşım, belirli sorunları ele alan yapılandırılmış bir çalışma biçimi olarak tanıtılır. Metin Beck’in depresyon modelini kullanarak şemaları, bilişsel hataları ve bilişsel üçlüyü açıklar. Bu, bütün üzüntülerin yanlış düşünmekten kaynaklandığı veya kişinin kendini iyi hissetmeye zorlanması gerektiği anlamına gelmez. Burada bir modelin kavramlarını öğreniyoruz.
Bir eğitim yazısının görevi, modeli sunduğundan daha geniş bir açıklamaya dönüştürmemektir. Kaynaktaki “biliş” sözcüğü yalnızca akıldan geçen kısa cümleyi değil, bilgiyi işleme ve anlamlandırma süreçlerini de kapsar. Dolayısıyla bir düşüncenin yerine daha neşeli bir cümle koymak, anlatılan yaklaşımın bütünü sayılamaz.
Şema ile otomatik düşünce aynı düzey değil
Kitap şemaları önceki yaşantılar ve öğrenmelerle ilişkili, bilginin ayıklanması ve biçimlenmesinde rol oynayan düzenler olarak anlatır. Otomatik düşünceler ise belirli bir durumla bağlantılı olarak ortaya çıkan yorumlar içinde ele alınır. Bu yüzden şema, o anda akıldan geçen her cümlenin başka adı değildir.
Editoryal bir örnek düşünelim: Bir arkadaş mesajına hemen yanıt vermemiş olsun. “Beni önemsemiyor” yorumu olayın kendisinden farklıdır. Ancak bu örnekten kişinin hangi şemaya sahip olduğu çıkarılamaz. Örnek yalnızca dış olay ile o olaya verilen anlamı ayırır; bir kişilik çözümlemesi yapmaz.
Kanıtı incelemek, zorunlu iyimserlikten farklıdır
Keyfi çıkarsama, yeterli destek olmadan sonuca gitmeyi; seçici soyutlama, bağlam yerine bir ayrıntıya odaklanmayı; aşırı genelleme, sınırlı olaydan geniş bir hüküm üretmeyi anlatır. Kitabın sonraki sayfalarında düşüncelerin doğruluğunun sınanması ve alternatif yorumlar geliştirilmesi teknikler arasında sayılır. Bu dil, “her durumda iyi düşün” buyruğundan farklıdır.
Yukarıdaki mesaj örneğinde “Kesinlikle beni seviyor” demek de kanıtlanmamış bir sonuç olabilir. Daha dikkatli editoryal soru, hangi bilginin bulunduğu, hangisinin bulunmadığı ve başka hangi açıklamaların mümkün olduğudur. Bir alternatifin mümkün olması, onun doğru olduğunun gösterildiği anlamına gelmez.
Görüşmede iki taraf da çalışır
Kaynak, hedeflerin birlikte belirlenmesini, kişinin kendisine ilişkin bilgi toplamada etkin olmasını ve terapiste geri bildirim vermesini vurgular. Terapistin empatik, içten ve dürüst olmasına da yer verir. Bu nedenle kitabın başka yerlerindeki okullar arası keskin karşılaştırmalar, bilişsel terapinin kendi bölümünde anlatılan işbirliği boyutunu görünmez kılmamalıdır.
Ev ödevleri de burada bir itaat sınavı olarak değil, görüşmeler arasında yapılan gözlem ve uygulamaların yeniden ele alınması bağlamında okunur. Kaynak, ödevin gerekçesinin anlaşılmasını ve uygulanırken neler yaşandığının görüşülmesini ister. Bu yazı kişiye özel ev ödevi listesi veya bağımsız tedavi programı sunmuyor.
Kavramsal bağlantının sınırı
Şema, otomatik düşünce ve bilişsel hata arasında okuma bağlantıları kurmak, birinin her durumda diğerine neden olduğunu bildirmek değildir. Benzer şekilde bilişsel üçlü, modelin kendilik, yaşam veya dünya ve gelecek alanlarındaki değerlendirmelerini bir araya getirir; tek başına tanı koyma aracı olarak kullanılmaz.
Bu yazının sonucu, düşüncelerin bütün gerçekliğin yerine geçtiği iddiası değildir. Daha sınırlı bir beceridir: olay, yorum, değerlendirme yolu ve çalışma yöntemi arasındaki farkı korumak. Böyle okunduğunda bilişsel terapi başlığı, basit bir pozitif düşünce sloganına indirgenmez.
Kaynaklar ve okuma sınırı
B3. Psikiyatri. Editörler: Işın B. Kulaksızoğlu, Raşit Tükel, Alp Üçok, İlhan Yargıç, Olcay Yazıcı. İstanbul Üniversitesi, İstanbul Tıp Fakültesi, Temmuz 2009. Üniversite yayın no. 4888; fakülte yayın no. 2009/1.
Kitap açıklamaları, editoryal örnekler ve dış kaynak notları ayrı tutulmuştur. Özgün kitap taraması ve korumalı test maddeleri yayımlanmaz.
İlgili kavramlar
- Bilişsel terapi · Kitap bağlamı
- Bilişsel şema · Kitap bağlamı
- Otomatik düşünce · Kitap bağlamı
- Bilişsel çarpıtma · Kitap bağlamı
- Keyfi çıkarsama · Kitap bağlamı
- Seçici soyutlama · Kitap bağlamı
- Aşırı genelleme · Kitap bağlamı
- İkili / ya hep ya hiç düşünme · Kitap bağlamı
- Bilişsel üçlü · Kitap bağlamı
- Terapi ev ödevi · Kitap bağlamı