PsikofilolojiSeçilmiş kitap pasajlarının özgün eğitim okumasıdır. Kitabın tümü için veya kişiye özel tanı ve tedavi için bir değerlendirme değildir. Dış kaynak notları ayrıca işaretlenmiştir.
Terimi ait olduğu modelin içinde okumak
Kitabın psikanalitik psikopatoloji bölümü, insan ruhsal işleyişini açıklamaya çalışan birbiriyle ilişkili varsayımları ele aldığını baştan belirtir. Dolayısıyla burada geçen bastırma, benlik veya birincil süreç gibi kavramlar, modelin içinde taşıdıkları anlamlarla okunmalıdır. Bir kuramsal terimin açıklanması, o terimin herhangi bir kişinin yaşantısını kesin olarak açıkladığını göstermek değildir.
Bu durum sözlük yazımını da etkiler. Bir kavram için yalnızca kısa bir cümle vermek yerine, hangi açıklama çerçevesinden geldiğini söylemek gerekir. “Psikanalitik çerçevede” ibaresi tanımı güçsüzleştiren bir kaçamak değil, okuyucuya tanımın türünü bildiren bir işarettir.
Bastırma: bilinçten uzak tutulan içerik
Kaynakta bastırma, rahatsızlık yaratabilecek içeriğin bilinç alanından uzak tutulmasıyla açıklanır. Bastırılanın model içinde varlığını sürdürdüğü ve bastırmanın devamının etkin bir süreç olarak düşünüldüğü belirtilir. Bu anlatım, kişinin “Şimdi bu konuyu düşünmeyeceğim” demesiyle aynı şeyi tarif etmez.
Burada okurun sorması gereken soru “Hangi anımı bastırdım?” olmak zorunda değildir. Daha temel soru, yazarın bilinçli bir karardan mı yoksa kişinin farkında olmadığı varsayılan bir süreçten mi söz ettiğidir. Bu ayrım yapılmadığında gündelik erteleme, unutma ve kuramsal bastırma tek sözcükte toplanır.
Baskılama: bilinçli olarak odağın dışına itmek
Baskılama başlığında kitap açık bir karşılaştırma yapar: istenmeyen duygu veya düşüncenin bilinçli olarak uzaklaştırılmasını anlatır ve bunu bastırmadan ayırır. Kaynağın terminolojisinde içerik bilinçdışına değil önbilince geçer. Önbilinç ise o anda bilincin odağında bulunmayan, fakat dikkat ve çabayla erişilebilir içeriklerle ilişkilidir.
Editoryal bir örnek olarak, zor bir konuşmayı “Toplantı bittikten sonra ele alacağım” diye bilinçli biçimde ertelemeyi düşünebiliriz. Bu örnek terimler arasındaki bilinçlilik ayrımını görünür kılar; kişinin kullandığı savunmayı dışarıdan kesin olarak belirleme deneyi değildir. Örneğin kendisi de bir değerlendirme veya tanı yerine geçmez.
İki model, iki farklı soru
Topografik model bilinç, önbilinç ve bilinçdışı ayrımını kurarken, yapısal model altbenlik, benlik ve üstbenlik üzerinden ilerler. Kitap yapısal modelin topografik olanın basitçe yerine geçtiği biçiminde okunmamasını söyler. Bu nedenle “benlik bilinçtir” veya “altbenlik bilinçdışının diğer adıdır” gibi bire bir sözlük eşitliklerinden kaçınmak gerekir.
Savunma mekanizmaları arasındaki ayrımlar da aynı dikkati gerektirir. Yalıtma, düşünceyle ona eşlik eden duygunun ayrılması; yapma-bozma ise bir eylemin etkisini başka bir eylemle giderme girişimi olarak anlatılır. Bunlar aynı “kaçınma” cümlesine sıkıştırılmadan bağlantılı ama ayrı maddelerde tutulabilir.
Yorumdan kişiye hüküm vermeye geçmemek
Bir kişinin duygusunu anlatamamasını duyunca hemen bastırma varsaymak, tanımı kanıta dönüştürmek olur. Kitabın semiyoloji bölümünde duyguları adlandırma güçlüğü, bellek ve dikkat farklı başlıklarda ele alınır. Kuramsal bir açıklama seçmeden önce betimlenen güçlüğün ne olduğunu ayırmak gerekir.
Bu yazı bir gizli anı bulma, aile geçmişini yeniden kurma veya kişinin fark etmediği niyetlerini saptama yöntemi sunmaz. Sağladığı şey daha sınırlı ve daha nettir: bastırma ile baskılama aynı kavram değildir; kavramın modeli, bilinçlilik düzeyi ve yorum sınırı tanımla birlikte taşınmalıdır.
Kaynaklar ve okuma sınırı
B3. Psikiyatri. Editörler: Işın B. Kulaksızoğlu, Raşit Tükel, Alp Üçok, İlhan Yargıç, Olcay Yazıcı. İstanbul Üniversitesi, İstanbul Tıp Fakültesi, Temmuz 2009. Üniversite yayın no. 4888; fakülte yayın no. 2009/1.
Kitap açıklamaları, editoryal örnekler ve dış kaynak notları ayrı tutulmuştur. Özgün kitap taraması ve korumalı test maddeleri yayımlanmaz.